Watertorens - Wat weet jij van kraanwater?

Wat doen watertorens?

Vroeger waren watertorens nodig om water in op de slaan en de druk op het waterleidingnet te houden. Nu bewaren we water in grote reservoirs of voorraadkelders en houden we de druk op het waterleidingnet met pompen.

Toch zie je in ons land nog heel wat watertorens staan. Om precies te zijn: 175. Hiervan is minder dan een kwart nog in gebruik. De watertorens die niet meer door de drinkwaterbedrijven worden gebruikt, hebben een andere bestemming gekregen.

Er zijn watertorens in Nederland die inmiddels dienen als woonhuis, kantoorruimte, museum of expositieruimte.

Hoe werkt een watertoren?

Water kan over grote afstand naar een bepaalde plek vervoerd worden, als er, hoe gering ook, hoogteverschil is. Dit gebeurt dankzij de zwaartekracht. De Romeinse aquaducten vervoerden water over tientallen kilometers, met vaak maar een verval van minder dan een meter per kilometer. Maar dan is er nog geen waterdruk die nodig is om het water naar de kraan te sturen. Daarvoor zijn ooit watertorens ontwikkeld.

Een watertoren is in principe niet meer dan een bak water op poten, met een buis waar het water door kan. Bovenin zit het reservoir, met een wisselende hoeveelheid water: van een half miljoen tot soms tien miljoen liter. Dat reservoir steunt op een draagconstructie, soms een heel gebouw met trappen en verdiepingen, soms alleen smalle poten. Er loopt een brede pijp naar het reservoir waardoor drinkwater wordt opgepompt. Van daaruit wordt het weer getransporteerd naar de waterleidingen. De hoogte van de toren zorgt voor waterdruk.

De eerste watertorens

De eerste watertorens werkten op wind, of op paardenkracht. Bij Paleis Soestdijk staat er een uit 1680, voor fonteinen en drinkwater. In die tijd haalden de meeste mensen in de steden hun water met een emmer uit de gracht - waar ook afval en uitwerpselen in ronddreven. Of uit de regenton, of uit een put op het dorpsplein. Ze kochten het per emmer bij een waterhandelaar. Als ze rijk waren, lieten ze het met een boot van ver halen.

Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw werden meer drinkwatertorens gebouwd; het water werd met behulp van stoommachines omhoog gepompt. In de loop van de twintigste eeuw werden de stoommachines vervangen door dieselmotoren.

Tegenwoordig wordt de waterdruk op peil gehouden door elektronisch geregelde pompinstallaties. Er zijn nog enkele watertorens in gebruik, meestal om een hoeveelheid water in reserve te houden. En omdat het mooi is om zo'n oeroude constructie nog te gebruiken, natuurlijk.

 

Meer weten

Wil je eens een kijkje nemen in een watertoren? Ga dan naar het Waterleidingmuseum in Utrecht. Dit museum is ondergebracht in een prachtige monumentale watertoren. Kijk maar eens op www.waterleidingmuseum.nl.

Bron: o.a. de website van de Nederlandse Watertorenstichting